Afet kaygı ölçeği geliştirme çalışması: Afet tıbbında çok boyutlu bir araçFatih Cemal Tekin1, Yasemin Durduran2, Yusuf Cokunlu31Aciliyet Tıbbı Anabilim Dalı, Konya Şehir Hastanesi, Konya, Türkiye
2Toplum Sağlığı Anabilim Dalı, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Konya, Türkiye
3Psikiyatri Anabilim Dalı, Konya Numune Hastanesi, Konya, Türkiye
Amaç: Bu çalışma, mevcut genel ve afet-odaklı anksiyete ölçeklerinin sınırlılıklarını gidermek amacıyla, afetlerle ilişkili anksiyeteyi çok boyutlu olarak değerlendirebilen bir ölçüm aracı geliştirmeyi hedeflemiştir. Geliştirilen Çok Boyutlu Afet Kaygı Ölçeği (ÇAKÖ), tüm afet türlerinde geçerli, kapsamlı ve pratik bir değerlendirme imkânı sunarak, kırılgan grupların belirlenmesini ve psikososyal müdahalelerin planlanmasını kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.
Yöntem: Metodolojik olarak yürütülen bu araştırmada, ölçek geliştirme süreci sistematik biçimde ilerlemiştir: madde havuzunun oluşturulması, pilot uygulama, veri toplama ve güvenilirlik-geçerlilik analizleri. İlk madde havuzu, literatür taraması ve uzman görüşleriyle oluşturulmuş, 30 maddelik bir taslak elde edilmiştir. Farklı alanlardan uzmanlar tarafından kapsam geçerliği ile değerlendirilen maddelerden, düşük kapsam geçerliğine sahip olanlar ve ilgisiz bulunanlar elenmiştir. 600 kişi olarak belirlenen örneklem, küme tipi örnekleme yöntemi ile seçildi. Örneklem, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) sağlaması yapıldıktan sonra, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) verilerini toplamak amacıyla eşit olarak iki parçaya ayrıldı. İstatistiksel analizlerde madde-toplam korelasyonları, Cronbach alfa, iki yarı güvenirlik, AFA, DFA, bileşik güvenilirlik (CR) ve ortalama açıklanan varyans (AVE) kullanılmıştır.
Bulgular: Geçerlik ve güvenirlik analizleri sonucunda, ÇAKÖ 18 madde ve iki alt boyutta (düşünsel ve tepkisel) nihai halini almıştır. AFA sonucunda, iki faktör toplam varyansın %57,1’ini açıklamış, tüm madde yükleri 0,50’nin üzerinde bulunmuştur. Cronbach alfa katsayısı ölçeğin tamamı için 0,917 iken düşünsel alt boyut için 0,909 ve tepkisel alt boyut için 0,899 olarak hesaplanmıştır. Bu ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. DFA sonuçları modelin iyi uyum gösterdiğini ortaya koymuştur (CFI=0,99; TLI=0,99; RMSEA=0,071; SRMR=0,071). CR ve AVE değerleri önerilen eşiklerin üzerindedir. Ölçek, 5’li Likert tipi yanıt formatına sahip olup toplam puan aralığı 18 ile 90 arasındadır; yüksek puanlar daha fazla afet anksiyetesine işaret etmektedir.
Sonuç: ÇAKÖ, afetlerle ilişkili anksiyetenin çok boyutlu değerlendirilmesinde geçerli, güvenilir ve duyarlı bir ölçektir. Genel yapısı sayesinde farklı afet türlerinde ve toplumlarda uygulanabilir. Afet yönetiminin hazırlık, müdahale ve iyileşme aşamalarında kullanılabilirliğiyle öne çıkmaktadır. Bu ölçeğin, risk altındaki bireylerin tespiti, müdahalelerin etkinliğinin değerlendirilmesi ve afet sonrası klinik izlem için önemli bir araç olabileceği düşünülmektedir. Gelecekteki çalışmalarda, ölçeğin psikometrik özelliklerinin farklı toplumlarda doğrulanması, tanısal performansının değerlendirilmesi ve klinik kullanım için kesme puanlarının belirlenmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Acil tıp, afet tıbbı, anksiyete, çok boyutlu ölçekleme, karar verme, halk sağlığı, ölçekler, tanı
A multidimensional tool in disaster medicine: Development of the disaster anxiety scaleFatih Cemal Tekin1, Yasemin Durduran2, Yusuf Cokunlu31Department of Emergency Medicine, Konya City Hospital, Konya, Turkiye
2Department of Public Health, Necmettin Erbakan University, Faculty of Medicine, Konya, Turkiye
3Department of Psychiatry, Konya Numune Hospital, Konya, Turkiye
OBJECTIVE: This study aimed to develop a multidimensional scale to assess disaster-related anxiety, addressing the limitations of generic and disaster-specific anxiety instruments. The new tool, the Multidimensional Disaster Anxiety Scale (MDAS), was designed to enable a comprehensive and practical evaluation of anxiety across all disaster types, with the potential to improve identification of vulnerable groups and inform psychosocial interventions.
METHODS: The methodological study followed a systematic process: item pool development, pilot testing, data collection, and assessment of reliability and validity. The initial item pool was generated through literature review and expert consultations, resulting in a draft with 30 items. These were reviewed for content validity by multidisciplinary experts, and items with low Content Validity Ratio (CVR) or deemed irrelevant were excluded. The sample, determined as 600 individuals, was selected using the cluster sampling method. After performing the Exploratory Factor Analysis (EFA), the sample was equally divided into two groups in order to collect data for the Confirmatory Factor Analysis (CFA).Statistical analyses included item-total correlations, Cronbach’s alpha, split-half reliability, EFA, CFA, composite reliability (CR), and average variance extracted (AVE).
RESULTS: After validity and reliability analyses, the MDAS was finalized with 18 items across two subdimensions: Cognitive (Ideational) and Reactive. EFA revealed two factors, accounting for 57.1% of the total variance, with all factor loadings above 0.50. Cronbach’s alpha demonstrated high internal consistency for the total scale (0.917), as well as the Cognitive (0.909) and Reactive (0.899) subscales. CFA confirmed the two-factor model with good fit indices (CFI=0.99, TLI=0.99, RMSEA=0.071, SRMR=0.071). CR and AVE values exceeded recommended thresholds for construct reliability and validity. The scale uses a 5-point Likert response format; scores range from 18 to 90, with higher scores indicating greater disaster anxiety.
CONCLUSION: The MDAS is a valid, reliable, and sensitive instrument for the multidimensional assessment of disaster-related anxiety in the general population. Its generic structure allows application across various disaster contexts, supporting its utility in disaster preparedness, response, and recovery phases. The scale facilitates identification of individuals at risk, evaluation of intervention effectiveness, and clinical follow-up after disasters. Future research should further assess its psychometric properties, diagnostic performance, and establish cut-off values for clinical use. (NCI-2025-10-11) Keywords: Anxiety, decision making, disaster medicine, diagnose, emergency medicine, multidimensional scaling, public health, scales.
Sorumlu Yazar: Fatih Cemal Tekin
|
|
Yazdır
Alıntıyı İndir
RIS
E-Postala
Paylaş
PubMed